Przygotowania do powrotu do szkoły: jak wspierać dziecko z trudnościami w emocjach i relacjach?

Powrót do szkoły po wakacjach może być dla wielu dzieci wyzwaniem, a zwłaszcza dla tych, które zmagają się z trudnościami emocjonalnymi i relacyjnymi. Jako rodzic, możesz odegrać kluczową rolę w przygotowaniu dziecka do spokojnego startu i wzmocnieniu jego pewności siebie. Poniżej znajdziesz praktyczne wskazówki oraz konkretne techniki, które pomogą Ci wspierać dziecko w tym ważnym okresie.

Planowanie spokojnego startu

Wrzesień, wraz z początkiem roku szkolnego, niesie ze sobą wiele zmian i nowych sytuacji, które mogą wywoływać u dziecka niepokój. Zwłaszcza dzieci z trudnościami emocjonalnymi i relacyjnymi odczuwają taką zmianę intensywniej – nowe obowiązki, spotkania z rówieśnikami, konfrontowanie się z nauczycielami i wymaganiami mogą stanowić poważne źródło stresu. Dlatego warto rozpocząć przygotowania już na kilka tygodni przed pierwszym dzwonkiem, dając dziecku czas i narzędzia, by poczuło się pewniej i bezpieczniej.

• Rozmawiaj z dzieckiem o jego uczuciach – codziennie znajduj chwilę na spokojną, uważną rozmowę. Możesz zacząć od pytań otwartych, np. „Co najbardziej cieszy Cię w powrocie do szkoły?” lub „Czego się obawiasz?”. Ważne jest, by nie oceniać i nie bagatelizować wypowiedzi dziecka, ale je wysłuchać i nazwać emocje („Słyszę, że jesteś zaniepokojony, to normalne przy nowych sytuacjach”). Dzieci, które czują się wysłuchane, łatwiej podejmują wyzwania.
• Ustal rutynę dnia – zacznij etapowo przesuwać godziny snu i pobudki na te, które będą obowiązywać w roku szkolnym. Warto też ustalić stałe punkty dnia, takie jak czas na posiłki, odrabianie lekcji czy zabawę, aby ustabilizować poczucie bezpieczeństwa. Możecie wspólnie stworzyć „plan dnia” w formie kolorowego plakatu w pokoju dziecka – taka wizualizacja pomoże mu przewidywać kolejne kroki i zmniejszy poczucie chaosu.
• Odwiedzajcie szkołę wspólnie – jeśli to możliwe, jeszcze przed rozpoczęciem roku warto oswoić dziecko z przestrzenią szkolną. Krótki spacer po korytarzach, pokazanie szatni, sali lekcyjnej, a nawet placu zabaw czy boiska, może pomóc zbudować w dziecku poczucie znajomości i przewidywalności. Rozmowa z wychowawcą lub nauczycielem przed pierwszym dniem to okazja, by dziecko zobaczyło w nim przyjazną twarz, a rodzic mógł przedstawić swoje obserwacje i potrzeby.

Dobrze zaplanowany start zmniejsza ryzyko porannego stresu i niechęci wobec szkoły, a dziecko wchodzi w nowy rok szkolny z poczuciem, że nie jest w tym procesie samo – ma wsparcie, zrozumienie i jasny plan.

Wspólne strategie anty-stresowe

Stres jest naturalną reakcją na nowe sytuacje – może mobilizować do działania, ale w nadmiarze bywa paraliżujący. Dzieci z trudnościami emocjonalnymi często przeżywają go intensywniej i potrzebują konkretnych narzędzi, by sobie z nim radzić. Wsparcie rodzica polega nie tylko na pocieszaniu, ale też na uczeniu dziecka skutecznych sposobów obniżania napięcia, które będzie mogło wykorzystać samodzielnie w szkole. Warto ćwiczyć te techniki w spokojnej atmosferze w domu, aby w trudnej chwili były dla dziecka czymś znajomym i „pod ręką”.

• Ćwiczenia oddechowe – spokojny, głęboki oddech to najprostszy i jeden z najskuteczniejszych sposobów obniżania napięcia. Możecie ćwiczyć razem metodę „oddechu kwadratowego”: cztery sekundy wdechu, cztery sekundy zatrzymania powietrza, cztery sekundy wydechu i cztery sekundy zatrzymania. Inną formą jest „dmuchanie balonika” – dziecko wyobraża sobie, że każdy wdech napełnia balonik, a wydech powoli go opróżnia. Takie zabawy uczą regulowania oddechu w przyjaznej formie.
• Technika „5-4-3-2-1” – to proste ćwiczenie uważności, które pomaga „zakotwiczyć” w chwili obecnej i oderwać myśli od napięcia. Możesz przeprowadzić je razem z dzieckiem: poproś, by rozejrzało się i powiedziało, co widzi (5 rzeczy), co czuje dotykiem (4 rzeczy), co słyszy (3 dźwięki), co czuje węchem (2 zapachy) i co mogłoby posmakować lub co pamięta z ostatniego posiłku (1 rzecz). Ta metoda angażuje wszystkie zmysły, co pomaga ukoić nadmiernie pobudzony układ nerwowy.
• Tworzenie planu działania – dziecku łatwiej radzić sobie ze stresem, gdy ma poczucie, że „wie, co zrobić” w trudnej sytuacji. Razem stwórzcie prosty schemat:
  1. Zatrzymaj się i weź trzy głębokie oddechy.
  2. Zastanów się, co czujesz i nazwij emocję.
  3. Wybierz jedną strategię uspokojenia – np. uważny oddech, rozmowa z nauczycielem, poproszenie o chwilę przerwy.
  4. Wróć do zadania, kiedy poczujesz się spokojniej.
     Warto zapisać ten plan w formie kolorowej karty, którą dziecko może nosić w plecaku lub piórniku.

Wspólne ćwiczenie takich technik wzmacnia więź rodzica z dzieckiem i daje mu narzędzia do samodzielnej regulacji emocji. Im częściej będą one trenowane w spokojnych momentach, tym łatwiej dziecku będzie z nich skorzystać w kryzysie – w klasie, na przerwie czy podczas nowych, stresujących sytuacji.

Zaproszenie do konsultacji i współpracy

Współpraca z nauczycielami, psychologiem szkolnym czy terapeutą jest ważna, aby dziecko otrzymało kompleksowe wsparcie.

• Zainicjuj spotkanie z wychowawcą – podziel się swoimi obserwacjami na temat emocji i trudności dziecka oraz poproś o informacje, jak dziecko radzi sobie w szkole.
• Skorzystaj z pomocy specjalistów – jeśli problemy utrzymują się lub się nasilają, warto zwrócić się do psychologa dziecięcego lub terapeuty.
• Regularnie rozmawiaj z dzieckiem o jego doświadczeniach – utrzymuj otwarty dialog, aby na bieżąco reagować na zmieniające się potrzeby dziecka.

Wsparcie emocjonalne i budowanie poczucia bezpieczeństwa to podstawa udanego powrotu do szkoły dla dzieci z trudnościami. Dzięki cierpliwości, wspólnym strategiom i dobrej współpracy z otoczeniem możesz skutecznie pomóc dziecku rozpocząć nowy rok szkolny z ufnością i spokojem.