„Nie płacz”, „Nie złość się”, „Przecież nic się nie stało” – to zdania, które większość z nas słyszała w dzieciństwie. Choć wypowiadane w dobrej wierze, uczyły nas jednego: że niektóre emocje są „złe” i najlepiej je ukryć głęboko pod dywanem.
Dziś, jako świadomi rodzice, wiemy już, że każda emocja jest ważna i potrzebna. Ale jak właściwie o nich rozmawiać, by dziecko czuło się zrozumiane, a nie oceniane?
1. Nazwij to, co widzisz i buduj fundament
Dzieci często czują w ciele „burzę”, ale nie mają do niej instrukcji obsługi. Nazywając to, co widzisz („Widzę zaciśnięte piąstki…”), dajesz dziecku sygnał: widzę Cię i akceptuję Twój świat. To właśnie z takich drobnych chwil buduje się fundament, dzięki któremu dziecko w przyszłości będzie wierzyło w siebie.
To najtrudniejszy punkt dla wielu rodziców. Rozumiemy, że emocja jest OK, ale co zrobić, gdy przeradza się ona w bicie, gryzienie czy krzyk? Kluczem jest zrozumienie, co kryje się pod spodem „trudnego” zachowania. Agresja to często wołanie o pomoc w regulacji układu nerwowego, którego dziecko jeszcze nie potrafi opanować.
Zamiast karać za samo czucie złości, musimy pokazać dziecku, że akceptujemy jego wnętrze, ale korygujemy sposób ekspresji. Dziecko musi wiedzieć, że dom jest bezpieczną przystanią dla każdej jego emocji, ale pewne czyny są szkodliwe dla niego samego lub otoczenia.
Jak to wygląda w praktyce?
Sytuacja: Dziecko uderzyło kolegę, bo ten zabrał mu zabawkę.
Zamiast: „Natychmiast przeproś! Nie wolno bić, jesteś niegrzeczny!”.
Spróbuj: „Widzę, że jesteś bardzo wściekły, bo Twoja zabawka została zabrana. Masz prawo czuć złość. Ale nie zgadzam się na bicie, bo to boli. Jeśli chcesz odzyskać zabawkę, użyj słów lub poproś mnie o pomoc”.
Sytuacja: Dziecko rzuca przedmiotami ze złości, że nie może obejrzeć kolejnej bajki.
Zamiast: „Jak jeszcze raz coś rzucisz, to przez tydzień nie zobaczysz telewizora!”.
Spróbuj: „Rozumiem, że jesteś rozczarowany i smutny, że kończymy oglądanie. To trudne, gdy kończy się coś miłego. Ale nie pozwalam na rzucanie zabawkami, bo mogą się zepsuć. Możesz mocno tupnąć nogami lub uścisnąć poduszkę, żeby wyrzucić z siebie tę złość”.
Sytuacja: Dziecko krzyczy na Ciebie: „Nienawidzę Cię!”, gdy odmawiasz kupna słodyczy.
Zamiast: „Nie pyskuj! Jak tak możesz mówić do matki?”.
Spróbuj: „Słyszę, że jesteś teraz na mnie bardzo zła. Masz prawo czuć złość, gdy nie dostajesz tego, czego chcesz. Ale nie zgadzam się na obrażanie mnie. Jestem tu, żeby Cię przytulić, kiedy będziesz gotowa”.
Gdy emocje stają się trudne: Jeśli czujesz, że agresywne zachowania Twojego dziecka narastają i nie wiesz, jak dotrzeć do ich źródła, sprawdź e-book: Kiedy emocje bolą – Jak zrozumieć agresję u dziecka i pomóc mu odzyskać spokój. Znajdziesz tam konkretne techniki regulacji układu nerwowego, które pomogą Wam opanować „oko cyklonu”.
3. Pamiętaj o sobie
Nie da się być wspierającym, cierpliwym rodzicem, gdy samemu jedzie się na „rezerwie”. Rozmowa o emocjach dziecka wymaga od nas ogromnych zasobów cierpliwości. Jeśli czujesz, że każdy krzyk dziecka sprawia, że masz ochotę uciec, to znak, że musisz zaopiekować się przede wszystkim sobą.
Dziecko uczy się przez obserwację znacznie skuteczniej niż przez wykłady czy polecenia. Jeśli Ty ukrywasz swój smutek lub wybuchasz złością bez słowa wyjaśnienia, dziecko dostaje sprzeczne sygnały i uczy się, że emocje to coś wstydliwego lub niekontrolowanego. Autentyczność rodzica daje dziecku „instrukcję obsługi” do jego własnych przeżyć.
Dlaczego warto dzielić się swoimi uczuciami?
Normalizacja emocji: Pokazujesz, że dorośli też mają uczucia i jest to naturalna część życia.
Nauka strategii radzenia sobie: Dziecko widzi konkretne sposoby, jakimi dorosły przywraca sobie spokój.
Budowanie empatii: Dziecko zaczyna rozumieć, że jego zachowanie lub czynniki zewnętrzne wpływają na innych.
Jak być modelem w codziennych sytuacjach?
Sytuacja: Wylałaś kawę i czujesz narastającą frustrację.
Zamiast: Milczenia w złości lub obwiniania wszystkich dookoła.
Spróbuj: „Ojej, rozlałam kawę i czuję teraz dużą złość na siebie. Muszę wziąć trzy głębokie oddechy, zanim zacznę to sprzątać”.
Sytuacja: Jesteś zmęczona po pracy i potrzebujesz dystansu.
Zamiast: Odkładania rozmowy z dzieckiem bez wyjaśnienia.
Spróbuj: „Wiesz, miałam dziś trudny dzień i czuję się trochę zdenerwowana. Potrzebuję chwili spokoju, żeby odetchnąć. Poczytamy razem za 15 minut, kiedy poczuję się lepiej”.
Sytuacja: Czujesz smutek z powodu jakiegoś wydarzenia.
Zamiast: Mówienia „nic mi nie jest”, gdy masz łzy w oczach.
Spróbuj: „Jestem dzisiaj trochę smutna, bo wydarzyło się coś przykrego. To nie jest Twoja wina. Czasem każdy potrzebuje się trochę posmucić, żeby smutek mógł sobie pójść”.
Pamiętaj, że nie musisz być rodzicem idealnym, który nigdy nie traci panowania nad sobą. Ważne jest, abyś potrafiła o tym opowiedzieć i pokazać drogę powrotną do równowagi. Jeśli szukasz wsparcia w nauce nazywania uczuć poprzez wspólną lekturę, świetnym narzędziem będzie ebook Przygody w Lesie Pstrym. To opowieści, które pomogą zarówno Tobie, jak i dziecku, oswoić trudne emocje w bezpieczny, bajkowy sposób.
5. Cierpliwość to maraton, nie sprint
Będą dni, kiedy Twoje dziecko pięknie nazwie swój smutek, i takie, w których po prostu położy się na podłodze. To normalne. Najważniejsze, że jesteś obok, wyposażona w wiedzę i narzędzia, które pozwalają Ci przejść przez to razem z dzieckiem.
Rozmowa o emocjach to proces, który procentuje przez całe życie. Zapraszam Cię do skorzystania z moich e-booków, które są praktycznym wsparciem w tej drodze – od budowania poczucia wartości, przez radzenie sobie z agresją, aż po dbanie o własne rodzicielskie zasoby.
O autorze
Jestem trenerem kompetencji rodzicielskich oraz specjalistą ds. trudnych zachowań u dzieci.
Łączę wiedzę trenera TUS i terapeuty Integracji Sensorycznej (SI),
dzięki czemu patrzę na rozwój dziecka w sposób holistyczny i pomagam rodzicom lepiej rozumieć emocje dzieci.
Potrzebujesz indywidualnego wsparcia w wychowaniu dziecka?
